Theo hãng phân tích thị trường Gartner, giá các linh kiện bộ nhớ như DRAM và SSD sẽ tăng 130% cuối năm nay, đẩy giá PC và laptop tăng 17% so với 2025. "Cú sốc" cũng khiến lượng máy tính cá nhân xuất xưởng toàn cầu dự kiến giảm 10,4% so với năm ngoái - mức giảm hàng năm mạnh nhất trong hơn một thập kỷ, do người tiêu dùng và doanh nghiệp chọn giữ lại phần cứng hiện có thay vì chi tiền nâng cấp.

Giá linh kiện biến động mạnh chủ yếu do cơn khát chip nhớ phục vụ trí tuệ nhân tạo, khiến các nhà sản xuất ưu tiên đơn hàng dành cho trung tâm dữ liệu hơn là cho thị trường thiết bị điện tử như máy tính, router... Theo Gartner, chi phí cho riêng chip nhớ sẽ tăng từ 16% lên 23% tổng chi phí linh kiện của một chiếc PC năm nay và tiếp tục tăng trong những năm tiếp theo, kéo theo việc nhà sản xuất phải hạn chế xuất xưởng các dòng sản phẩm có lợi nhuận thấp.

"Giá linh kiện đắt đỏ, nhà cung cấp không thể bù đắp chi phí, khiến những dòng máy tính giá rẻ, lợi nhuận thấp trở nên kém khả thi", nhà phân tích Ranjit Atwal của Gartner nói. "Cuối cùng, laptop dưới 500 USD sẽ biến mất vào năm 2028".

Với giá cao hơn, hãng phân tích cũng dự đoán chu kỳ nâng cấp máy tính cá nhân nói chung của người dùng cũng kéo dài hơn. Tuy nhiên, xu hướng này làm dấy lên lo ngại về lỗ hổng bảo mật trên phần cứng cũ.

Trong khi đó, phân khúc máy tính cao cấp được dự đoán tăng nhẹ do "nhà cung cấp có đủ lợi nhuận để bù đắp giá linh kiện".

"Nhìn chung, nhà sản xuất máy tính và kênh phân phối đang trải qua giai đoạn quan trọng ở nửa đầu năm khi vừa tối ưu hóa giá vừa bảo vệ biên độ lợi nhuận, trước khi cả doanh số và lợi nhuận đều giảm từ quý thứ hai trở đi", Atwal nói thêm.

Với thị trường smartphone, Gartner dự báo sản lượng sẽ giảm 8,4% trong năm nay và người mua sẽ ưu tiên điện thoại giá rẻ thay vì cao cấp. Ngoài ra, do chi phí tăng cao, nhiều người tiêu dùng sẽ không mua mới mà chọn máy đã qua sử dụng hoặc tân trang.

Theo CNBC, chip nhớ được đánh giá đóng vai trò rất lớn và trỏ thành "điểm nghẽn" trong phát triển AI, khiến nhiều công ty dồn nguồn cung cho lĩnh vực thay vì phân bổ cho các sản phẩm cá nhân như trước. Thị trường chip nhớ hiện được thống trị bởi bộ ba quyền lực Samsung, Micron và SK Hynix. Các nhà sản xuất này cũng đang gồng mình để vừa phục vụ nhu cầu ngày càng tăng từ những gã khổng lồ AI, vừa không bỏ rơi khách hàng truyền thống trong mảng điện tử tiêu dùng như laptop, thiết bị chơi game, bộ định tuyến router...

Điểm khó khăn nằm ở chỗ các công ty AI chủ yếu săn lùng chip nhớ băng thông cao (HBM) - một biến thể đắt đỏ và khó sản xuất hơn so với chip nhớ dùng cho máy tính cá nhân thông thường. Chính việc chênh lệch về cung cầu này đẩy chi phí cao kỷ lục, khiến giá thành sản phẩm điện tử tiêu dùng bị đội lên và tiến độ nghiên cứu bị trì hoãn.

Trong thập niên 1940 và 1950, những cỗ máy lập trình có thể tiến hành tính toán ở quy mô chưa từng thấy lần lượt ra đời, chủ yếu ở Mỹ. Dù có kích thước khổng lồ, chúng là nguyên mẫu của máy tính cá nhân, theo National Geographic.

Mark I (năm 1944)

Năm 1936, Howard Aiken, nghiên cứu sinh ở Đại học Harvard, quyết định tạo ra một máy tính lập trình lấy cảm hứng từ nghiên cứu thế kỷ 19 của nhà toán học người Anh Charles Babbage. Năm 1939, Aiken xin được kinh phí từ IBM. Hai năm sau, Hải quân Mỹ tham gia dự án với mục tiêu sử dụng cỗ máy để xác định đường bay của đạn pháo tầm xa, một tính toán độ phức tạp cao. Mark I được hoàn thành bởi một nhóm nhà khoa học nam và nữ năm 1944 và dùng để tính toán tầm hoạt động của vụ nổ bom nguyên tử. Mark I có kích thước ấn tượng, dài gần 15 m, nặng 5 tấn và gồm 750.000 bộ phận. Ba đầu đọc băng ở cuối phòng được dùng để thu thập dữ liệu.

ENIAC (năm 1945)

Năm 1943, quân đội Mỹ cấp kinh phí cho dự án máy tính do hai kỹ sư ở Đại học Pennsylvania phụ trách John Mauchly và John Presper Eckert, Jr. Mục tiêu là tạo ra một cỗ máy điện tử nhanh hơn và đáng tin cậy hơn Mark I. Cỗ máy ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) chiếm toàn bộ căn phòng 15 x 9 m, với 40 tấm bảng cao hơn 1,8 m. ENIAC chứa hơn 17.000 ống chân không, điều phối mạch điện nhanh và hiệu quả hơn hẳn công tắc cơ của Mark I. Máy tính này được lập trình sử dụng 3 bảng chức năng. Nó có thể thực hiện 5.000 phép cộng mỗi giây trong khi Mark I có thể tiến hành ít hơn 4. Ra mắt vào tháng 2/1946 như "máy tính điện tử đầu tiên trên thế giới", ENIAC được sử dụng bởi quân đội để tính toán độ khả thi của một đề án thiết kế bom hydro.

EDVAC (năm 1949)

Cuối thế chiến II, hứng thú với việc tạo ra "máy tính phổ thông" theo ý tưởng của nhà khoa học người Anh Alan Turing lan rộng. Nhà lý thuyết học người Mỹ John von Neumann công bố bài báo tiên phong năm 1946. Trong đó, ông chỉ ra máy tính của tương lai sẽ làm với các chương trình lưu trữ trong cùng bộ nhớ như dữ liệu, thay vì sử dụng bảng mạch ngoài.

Cùng năm đó, các nhà phát minh ENIAC, Mauchly và Eckert, bắt đầu xây dựng EDVAC (Electronic Discrete Variable Automatic Computer). Giới thiệu năm 1949, đây là máy tính loại von Neumann thứ hai chứa cả dữ liệu và chỉ dẫn sau EDSAC (Electronic Delay Storage Automatic Calculator), chế tạo tại Đại học Cambridge trước đó 3 tháng. EDVAC sử dụng một hệ thống lưu trữ thông tin mới là đường trễ thủy ngân, tiền thân của bóng bán dẫn. Điều này cho phép giảm sử dụng ống chân không thường xuyên nóng chảy. EDVAC chiếm diện tích 45,5 m2.

UNIVAC (năm 1951)

EDVAC được sử dụng để tính toán quỹ đạo đường đạn cho quân đội, nhưng các nhà thiết kế cũng quan tâm tới việc tạo ra máy tính dân sự. Năm 1946, Eckert và Mauchly giành được hợp đồng chế tạo máy tính cho Cục Thống kê Dân số Mỹ nhằm thay thế những cỗ máy lập bảng biểu sử dụng từ cuối thế kỷ 19 để tóm tắt thông tin lưu trữ trên thẻ bấm lỗ. Dù cặp đôi gặp khó khăn tài chính và công ty của họ bị mua lại bởi nhà sản xuất máy đánh chữ Remington, năm 1951, họ giới thiệu UNIVAC (Universal Automatic Computer). Trong mạch điện tử của nó, UNIVAC cũng sử dụng đường trễ thủy ngân để dùng làm bộ nhớ, cho phép giảm số lượng ống chân không xuống 5.000.

Kết quả là máy tính nhỏ hơn nhưng mạnh không kém. Nó có thể đọc 7.200 số thập phân mỗi giây. Thông tin được nhập bằng bàn phím và bảng điều khiển. Kết quả được ghi lại trên băng từ thay vì thẻ bấm lỗ, sáng kiến mà các viên chức ở cục phải mất thời gian làm quen. Thông tin trên băng từ sau đó được in ra trên giấy máy tính chuyên dụng.

IBM 650 (năm 1954)

Sự phát triển của máy tính bị đe dọa trực tiếp bởi công việc kinh doanh của IBM, công ty phát triển từ đầu thế kỷ 20 thông qua sản xuất máy thẻ bấm lỗ. Phản ứng của IBM là phát triển máy tính riêng. Năm 1954, các kỹ sư giới thiệu máy tính thương mại thành công đầu tiên trên thế giới. IBM có giá 500.000 USD, rẻ hơn một nửa so với mức giá một triệu USD của UNIVAC. Trong 8 năm, 1.800 đơn vị được sản xuất. Tuy nhiên, IBM 650 khác xa máy tính hiện đại. Nó hoạt động với bộ nhớ trống từ thay vì đĩa cứng (IBM giới thiệu năm 1956). Nó sử dụng ống chân không thay cho bóng bán dẫn (đối thủ của IBM là Bell Labs tạo ra máy tính dùng hoàn toàn bóng bán dẫn năm 1954 và IBM nối tiếp vào năm 1959) và các chương trình được ghi trên thẻ bấm lỗ.